Ο ανθρώπινος εγκέφαλος είναι σύνθετος. Πέρα από τις εκατομμύρια κοινότυπες διεργασίες που κάνει καθημερινά, μπορεί να συνθέσει ένα κονσέρτο, να δημιουργήσει ένα ποίημα ή να ανακαλύψει τη λύση σε μια μαθηματική εξίσωση.
Είναι η πηγή όλων των ανθρώπινων συναισθημάτων, συμπεριφορών, εμπειριών καθώς και ο χώρος αποθήκευσης των αναμνήσεών μας και της αυτο-επίγνωσής μας. Επομένως δεν είναι έκπληξη το ότι παραμένει για μας ένα μυστήριο.
Σε αυτό το μυστήριο προστίθεται και η άποψη πως χρησιμοποιούμε μόνο το 10% του εγκεφάλου μας. Αν μπορούσαμε να εκμεταλλευτούμε και το υπόλοιπο 90% θα ήμασταν τηλεπαθητικοί ή θα μπορούσαμε να θυμόμαστε απίστευτο όγκο πληροφοριών ή θα είχαμε άλλου είδους δυνατότητες.
Ο Barry Gordon του Johns Hopkins School of Medicine στη Βαλτιμόρη, βρίσκει λάθος αυτήν την άποψη, αποκαλώντας την, μύθο. Η αρχή του μύθου έγινε με την ερμηνεία της υπόθεσης του Αμερικανού ψυχολόγου William James ο οποίος στο The Energies of Men δήλωσε πως “χρησιμοποιούμε μόνο ένα μικρό τμήμα των δυνατών νοητικών και φυσιολογικών μας πόρων”, και συνδέθηκε με τον Albert Einstein που υποτίθεται πως για τις ανακαλύψεις του αξιοποίησε ένα μεγαλύτερο ποσοστό του εγκεφάλου του.
Η διαχρονικότητα του μύθου, υποστηρίζει ο Gordon, πηγάζει από τις ιδέες των ανθρώπων για τους δικούς τους εγκεφάλους. Θεωρούν πως οι δικές τους ανεπάρκειες ή ελλείψεις είναι στοιχείο της ύπαρξης αχρησιμοποίητου δυναμικού του εγκεφάλου. Αυτό είναι και το λάθος που γίνεται. Στην πραγματικότητα, ορισμένες φορές που μπορούμε να χαλαρώσουμε και να σκεφτούμε, μπορεί να χρησιμοποιούμε μόνο το 10% του εγκεφάλου μας. Αυτό που συνήθως συμβαίνει είναι πως χρησιμοποιούμε κυριολεκτικά όλα τα τμήματα του εγκεφάλου μας, και πως ο περισσότερος εγκέφαλος μας είναι ενεργός όλο το καιρό. Ο Gordon προσθέτει «“ας το δούμε αλλιώς: ο εγκέφαλος ζυγίζει το 3% του συνολικού μας βάρους και χρησιμοποιεί το 20% της ενέργειάς του σώματος μας.»
Ο μέσος εγκέφαλος ζυγίζει γύρω στα 1400 γραμμάρια και αποτελείται από έναν ογκώδη φλοιό που είναι το μεγαλύτερο τμήμα του εγκεφάλου και είναι υπεύθυνος για τις ανώτερες γνωστικές λειτουργίες, από την παρεγκεφαλίδα, αρμόδια για τις κινητικές λειτουργίες, όπως ο συντονισμός της κίνησης και η ισορροπία, και το εγκεφαλικό στέλεχος, υπεύθυνο για τις ακούσιες λειτουργίες όπως η αναπνοή. Η πλειονότητα της ενέργειας που καταναλώνεται, τροφοδοτεί την πυροδότηση εκατομμυρίων νευρώνων που επικοινωνούν μεταξύ τους. Οι επιστήμονες πιστεύουν πως η πυροδότηση και η σύνδεση των νευρώνων επιτρέπει τις ανώτερες λειτουργίες του εγκεφάλου. Το υπόλοιπο της ενέργειας χρησιμοποιείται για τις άλλες συνειδητές ή μη λειτουργίες όπως ο καρδιακός ρυθμός ή η οδήγηση του αυτοκινήτου.
Παρόλο που είναι γεγονός πως σε κάποιες στιγμές δεν πυροδοτούνται ταυτόχρονα όλα τα τμήματα του εγκεφάλου, απεικονιστικές έρευνες δείχνουν πως όπως οι μύες του σώματος, τα περισσότερα είναι συνεχώς ενεργά όλο το εικοσιτετράωρο.
O John Henley νευρολόγος της Mayo Clinic στο Rochester, λέει πως τα στοιχεία δείχνουν πως χρησιμοποιούμε το 100% του εγκεφάλου μας κατά τη διάρκεια της ημέρας. Ακόμα και στον ύπνο μας, περιοχές όπως ο μετωπιαίος φλοιός, που ελέγχει πράγματα όπως οι ανώτερες σκέψεις και η αυτο-επίγνωση, ή οι σωματο-αισθητικές περιοχές που βοηθούν στο να αισθανόμαστε το περιβάλλον γύρω μας, παραμένουν ενεργές.
Και μία απλή διαδικασία όπως το φτιάξιμο ενός καφέ αφορά την ενεργοποίηση, τον συντονισμό και τη λειτουργία του οπτικού, του μετωπιαίου και του βρεγματικού λοβού, της παρεγκεφαλίδας, των βασικών γαγγλίων και των τμημάτων του φλοιού που είναι υπεύθυνα για την κίνηση. Μια ηλεκτρική καταιγίδα νευρωνικής δραστηριότητας συμβαίνει σε όλον τον εγκέφαλο.
Αυτό δε σημαίνει πως αν τραυματιστεί ο εγκέφαλος δεν θα μπορούμε να κάνουμε τα καθημερινά μας καθήκοντα. Υπάρχουν άνθρωποι που έχουν τραυματίσει τον εγκέφαλό τους ή έχουν χάσει τμήμα του και συνεχίζουν να ενεργούν και να έχουν αρκετά φυσιολογικές ζωές. Αυτό συμβαίνει γιατί ο εγκέφαλος έχει τρόπο να αναπληρώνει τις λειτουργίες του αναθέτοντάς τις στο τμήμα που έχει απομείνει
Η χαρτογράφηση των περιοχών και των λειτουργιών τους μπορεί να βοηθήσει στην κατανόηση των επιδράσεων των βλαβών τους στην ανθρώπινη ζωή. Οι ειδικοί γνωρίζουν πως νευρώνες που εκτελούν παρεμφερείς λειτουργίες τείνουν να στοιβάζονται μαζί. Για παράδειγμα, οι νευρώνες που ελέγχουν τον αντίχειρα βρίσκονται δίπλα σε αυτούς που ελέγχουν το δείκτη. Επομένως, σε μια χειρουργική επέμβαση, οι νευροχειρουργοί αποφεύγουν προσεκτικά τις στοιβάδες που σχετίζονται με την όραση, την ακοή και την κίνηση, επιτρέποντας στον εγκέφαλο να διατηρήσει όσες περισσότερες λειτουργίες μπορεί.
Αυτό που δεν είναι κατανοητό είναι πως οι στοιβάδες των νευρώνων από διαφορετικές περιοχές του εγκεφάλου συμπράττουν ώστε να δημιουργηθεί η συνείδηση. Μέχρι στιγμής δεν υπάρχει κάποιο στοιχείο για την ύπαρξη μίας περιοχής υπεύθυνης για τη συνείδηση, οδηγώντας τους ειδικούς στην άποψη πως πρόκειται για συνολική νευρονική επίδοση. Ένα άλλο μυστήριο είναι το γεγονός πως από το σύνολο των εγκεφαλικών κυττάρων, μόνο το 10’% είναι νευρώνες, ενώ το άλλο 90% είναι γαγγλιακά κύτταρα, που περιβάλλουν και υποστηρίζουν τους νευρώνες, αλλά η λειτουργία τους παραμένει σχεδόν άγνωστη.
Τελικά δεν είναι πως χρησιμοποιούμε το 10% του εγκεφάλου μας, αλλά πως κατανοούμε το 10% της λειτουργίας του.
Δημήτρης Νιδριωτάκης
Ιούλιος 2009
Πηγή
Boyd Ρ. (2008) Do People Only Use 10 Percent Of Their Brains?
What’s the matter with only exploiting a portion of our gray matter?
